ଆଜି ନୀଳାଦ୍ରିବିଜେ । ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେରେ ଶ୍ରୀଜିଉଙ୍କଠାରେ ରସଗୋଲା ଲାଗି ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ନିଆରା ପରମ୍ପରା । ଆଜି ମାଆ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ରସଗୋଲା ଖୁଆଇ ମାନ ଭଞ୍ଜନ କରିବେ ମହାପ୍ରଭୁ । ସିଂହଦ୍ବାରରେ ହେବ ଏହି ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ନୀତି । ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସାଆନ୍ତାଣୀଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଏକା ଛାଡ଼ି ଭାଇ ଭଉଣୀଙ୍କ ସହ ନବଦିନାତ୍ମକ ଯାତ୍ରାରେ ଯାଇଥିବାରୁ କାଳିଆ ସାଆନ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଭିମାନ କରିଛନ୍ତି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ । ଆଉ ମାଆ କମଳାଙ୍କୁ ମନାଇବାକୁ ଏହି ରସଗୋଲା ପରମ୍ପରା କାହିଁ କେଉଁ କାଳରୁ ଚାଲି ଆସୁଛି । ମାଦଳା ପାଞ୍ଜିରେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ଗୋଟିଏ ଦିନ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କଠାରେ ରସଗୋଲା ଭୋଗ ସମ୍ପର୍କରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ଏହିପାଇଁ ଆଜି ଓଡ଼ିଶା ପାଳୁଛି ରସଗୋଲା ଦିବସ ।
ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେର ସବୁଠାରୁ ରୋଚକ, ମଧୁର ଓ ନାଟକୀୟ ଅଂଶ ହେଉଛି ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ମା’ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ମାନ-ଅଭିମାନ । ସଂସାରର ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀ ସମ୍ପର୍କକୁ ପବିତ୍ରତା ଓ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଦେବା ପାଇଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ନୀତି ରଚନା କରାଯାଇଛି । ମହାପ୍ରଭୁ ନିଜର ଭାଇ-ଭଉଣୀଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ୯ ଦିନ ପାଇଁ ଗୁଣ୍ଡିଚା ଘରକୁ ଚାଲିଯାଇଥିବାରୁ ଏବଂ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଏକାକୀ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବାରୁ ମା’ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋପିତ ଓ ଅଭିମାନିନୀ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆଗମନ ପୂର୍ବରୁ ବଡ଼ଠାକୁର ବଳଭଦ୍ର ଓ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ଗଲାବେଳେ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କୌଣସି ବାଧା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ । ମାତ୍ର, ଯେତେବେଳେ କାଳିଆ ସାଆନ୍ତ ଜୟ-ବିଜୟ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେବାୟତମାନେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଭାରୀ କାଠ କବାଟକୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁହଁ ସାମ୍ନାରେ ବନ୍ଦ କରିଦିଅନ୍ତି ।
କବାଟ ବନ୍ଦ ହେବା ପରେ ଦ୍ୱାର ମୁହଁରେ ସେବାୟତମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର କାବ୍ୟିକ ଯୁକ୍ତିତର୍କ ଚାଲେ, ଯାହାକୁ ‘ବଚନିକା’ କୁହାଯାଏ । ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜର ଅଭିମାନ ପ୍ରକାଶ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, “ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଏକାକୀ କାହିଁକି ଗଲ?” ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ନିଜର ଦୋଷ ସ୍ୱୀକାର କରି କ୍ଷମା ମାଗନ୍ତି ଏବଂ ବୁଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ କେବଳ କଥାରେ ମା’ଙ୍କର ଅଭିମାନ ଭାଙ୍ଗେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଜଗତର ନାଥ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ନିଜର ପ୍ରେମର ସଙ୍କେତ ସ୍ୱରୂପ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ, ମିଠା ‘ରସଗୋଲା’ ଭେଟି ଦିଅନ୍ତି । ରସଗୋଲାର ମଧୁରତାରେ ମା’ଙ୍କର ସବୁ କ୍ରୋଧ ଓ ଅଭିମାନ ସେହିକ୍ଷଣି ମିଳାଇଯାଏ । ସେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି । ମହାପ୍ରଭୁ ରସଗୋଲା ଦେଇ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମାନଭଞ୍ଜନ କରିବାର ଯୁଗଯୁଗର ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରାକୁ ସ୍ମରଣୀୟ କରିବା ପାଇଁ ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ ଦିନ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାରେ ‘ରସଗୋଲା ଦିବସ’ ପାଳନ କରାଯାଏ ।
