ଓଡ଼ିଶାରେ ଖଣି ନୀତିକୁ ନେଇ ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ତେଜନା ତୀବ୍ର ହୋଇଛି। ନୂତନ ଭାବେ ପ୍ରଣୀତ ‘ଖଣି ଓ ଖଣିଜ (ବିକାଶ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ) ସଂଶୋଧନ ଆଇନ୍, ୨୦୨୬’ (MMDR Act-2026) ବିରୋଧରେ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଏକଜୁଟ ହୋଇ ରାଜ୍ୟବ୍ୟାପୀ ତୀବ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ (BJD)ର ସମର୍ଥନ ଲାଭ କରିଥିବା ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ନ୍ୟାସନାଲ୍ କଂଗ୍ରେସର ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନେ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ଓଡ଼ିଶାର ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାର କ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଏବଂ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ଭରପୂର ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରାପ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବାର ଅଭିଯୋଗ ଆଣିଛନ୍ତି।
ରାଜ୍ୟବ୍ୟାପୀ ବିକ୍ଷୋଭ ଓ ବିଧାନସଭାରେ ବ୍ୟାଘାତ
ଚାଲିଥିବା ମୌସୁମୀ ଅଧିବେଶନ ସମୟରେ ବିରୋଧୀ ଦଳର ସଦସ୍ୟମାନେ କଳା ସ୍କାର୍ଫ ପିନ୍ଧିବା ଏବଂ ସ୍ଲୋଗାନ୍ ଦେବା ଫଳରେ ବିଧାନସଭା କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟାଘାତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
କଂଗ୍ରେସର ଆନ୍ଦୋଳନ: ବରିଷ୍ଠ ନେତା ତଥା ବିଧାୟକ ତାରା ପ୍ରସାଦ ବାହିନୀପତି ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି ଯେ ରାଜ୍ୟର ନ୍ୟାଯ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦଳ ରାଜରାସ୍ତାକୁ ଓହ୍ଲାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି ଏବଂ ଏହାକୁ “ଓଡ଼ିଶାର ମୌଳିକ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଲଢ଼େଇ” ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। କଂଗ୍ରେସ ନେତାମାନେ କ୍ରମାଗତ ବିକ୍ଷୋଭ ସମ୍ପର୍କରେ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଶାସକ ଦଳର ସାଂସଦମାନଙ୍କ ବାସଭବନ ଘେରାଉ କରିବାର ଯୋଜନା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
BJDର ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ: ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ରାଜନୈତିକ ମେଣ୍ଟ କ୍ରମରେ, BJD ବିରୋଧୀ ମେଣ୍ଟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଛି। BJD ସୁପ୍ରିମୋ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ନିକଟରେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ଦଳ “ଶେଷ ନିଶ୍ୱାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ” ଏହି ଆଇନ୍ ବିରୋଧରେ ଲଢ଼େଇ କରିବ। ଦଳ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଲୋୟର PMG ଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ବିକ୍ଷୋଭ ସମାବେଶ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲା। ଏଥିରେ ଦାବି କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ରାଜ୍ୟକୁ ବାର୍ଷିକ ୧୨,୦୦୦ ରୁ ୨୦,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ଏବଂ ପୂର୍ବ ବକେୟା ବାବଦରେ ପ୍ରାୟ ୧ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ହରାଇବା ତଥାପି, ବରିଷ୍ଠ କଂଗ୍ରେସ ନେତା ତଥା ବିରୋଧୀ ଦଳର ପୂର୍ବତନ ନେତା ନରସିଂହ ମିଶ୍ର ଏକ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଥିଲେ ଯେ, ୨୦୨୬ ସଂଶୋଧନ ଫଳରେ କେନ୍ଦ୍ରର ଅନୁମତି ବିନା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ଟିକସ, ସେସ୍ (cess) କିମ୍ବା ଲେଭି (levy) ଲାଗୁ କରିବା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସମର୍ଥନ କରି ରାଜଗଙ୍ଗପୁର ବିଧାୟକ ସି.ଏସ୍. ଏକ୍କା ଏକ ପୃଥକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ନୀରବ ରହିଥିବାରୁ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ କଡ଼ା ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ଆଦିବାସୀ ବହୁଳ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ଏକ୍କା ଚେତାବନୀ ଦେଇଥିଲେ ଯେ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନିୟମାବଳୀ ଏବଂ ନୂତନ ସଂଶୋଧନ ‘ପେସା’ (PESA – ପଞ୍ଚାୟତ ଅନୁସୂଚିତ ଅଞ୍ଚଳ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ଆଇନ) ଭଳି ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରୁଛି; ଯାହା ଫଳରେ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ଅଧିକାର ବିପନ୍ନ ହେବା ସହ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଉପରେ ଗ୍ରାମସଭାର କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ ପାଉଛି।
ସରକାର ଏବଂ ଶାସକ ଦଳର ଆଭିମୁଖ୍ୟ
ବଢୁଥିବା ଚାପର ମୁକାବିଲା କରି ଶାସକ ବିଜେପି ଏହି ଆଇନକୁ ସମର୍ଥନ କରିଛି। ଦଳର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ଯେ, ଏହା ଖଣି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଆଣିବ, ଅତୀତର ଅନିୟମିତତାକୁ ରୋକିବ ଏବଂ ରୟାଲିଟି, ଜିଲ୍ଲା ଖଣିଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ (DMF) ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜସ୍ୱରେ ରାଜ୍ୟର ଅଂଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବ। ପୂର୍ବତନ କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନ ପୂର୍ବରୁ ଦାବି କରିଥିଲେ ଯେ ଖଣି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ମିଳୁଥିବା ରାଜସ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୯୦ ପ୍ରତିଶତ ଶେଷରେ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିବ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଓଡ଼ିଶା ସରକାର କହିଛନ୍ତି ଯେ ୨୦୨୬ ସଂଶୋଧନର ପ୍ରକୃତ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରଭାବ ସମ୍ପର୍କରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଠିକ୍ ଆକଳନ କରାଯାଇନାହିଁ। ଏହି ଆଇନ ଅଧୀନରେ ବିସ୍ତୃତ ନିୟମାବଳୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ପରେ ହିଁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଆକଳନ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ କରାଯିବ।କେନ୍ଦ୍ରର ଖଣିଜ ପରିଚାଳନା ନୀତି ବିରୁଦ୍ଧରେ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ମିଳିତ ସ୍ଥିତି ମଜବୁତ କରୁଥିବା ବେଳେ ଓଡ଼ିଶାରେ ରାଜନୈତିକ ଲଢ଼େଇ ତୀବ୍ରତର ହେବାରେ ଲାଗିଛି।