ପୂର୍ବତନ କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷା ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀ ପୁସ୍ତକ “ବିଲଙ୍ଗିଂ: ଏ ଜର୍ଣ୍ଣି ଅଫ୍ ଲଭ୍”ରେ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀବନୀରେ ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ଯାହା ସାଧାରଣରେ କ୍ୱଚିତ୍ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା। ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀ ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ମାନେକା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରେମ କାହାଣୀ, ସେମାନଙ୍କ ବିବାହ ପରେ ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ମତଭେଦ, ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ମହତ୍ତ୍ୱାକାଂକ୍ଷା ଏବଂ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମାନେକାଙ୍କ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଘରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ମାନେକା 1973 ମସିହାର ଶେଷ ଭାଗରେ ଭେଟ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ମାନେକାଙ୍କ ବୟସ ମାତ୍ର 18 ବର୍ଷ ଥିଲା। ବିବାହ ପରେ ମାନେକା ବହୁତ ଉତ୍ସାହୀ ଥିଲେ। ଧୀରେ ଧୀରେ ପରିବେଶ ବଦଳିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ଛୋଟ ଛୋଟ କଥାକୁ ନେଇ ସମସ୍ୟା ଉପୁଜିଲା।” ସୋନିଆଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଘରର କର୍ମଚାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ “ବହୁରାଣୀ” ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ମାନେକା ଅଭଦ୍ର ଭାବରେ କଥା ହେଉଥିଲେ, ସୋନିଆ ସାଧାରଣତଃ ଘରେ ଶାନ୍ତି ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଚୁପ୍ ରହୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ ଯେ ଜିନିଷ ସୀମା ବାହାରକୁ ଯାଉଛି, ସେ ମାନେକାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ପଛାଇ ନଥିଲେ।
ସୋନିଆଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ବିବାହ ପରେ ପରେ, ପରିବାରର ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ସଞ୍ଜୟ ଏବଂ ମାନେକାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତିତର୍କ ବଢ଼ିଗଲା । ରାଗିଗଲେ, ମାନେକା ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ଅପମାନଜନକ ଭାଷା ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ। ଏହା ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଅସହଜ କରିଥିଲା ଏବଂ ପରିବାରର ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟମାନେ ବିଚଳିତ ହୋଇଥିଲେ। ପୁସ୍ତକ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେତେବେଳେ ସେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ସହିତ ରାଜନୈତିକ ସମାବେଶ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଯିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେତେବେଳେ ମାନେକା ପରିବାରରେ କିଛିଟା ଆରାମ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତଥାପି, ସୋନିଆ ଦାବି କରନ୍ତି ଯେ ମାନେକାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସହ ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସୋନିଆଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ମହତ୍ତ୍ୱାକାଂକ୍ଷା କଂଗ୍ରେସ ଭିତରେ କିଛି ଗୋଷ୍ଠୀରୁ ସମର୍ଥନ ପାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଯେ ମାନେକା ତାଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି। ୧୯୭୮ ମସିହାର ସଂସଦୀୟ ନିର୍ବାଚନ ପରେ ମାନେକାଙ୍କ ପରିବାର ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୋଷ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା। ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ନିର୍ବାଚନରେ କଂଗ୍ରେସର ଦମନକାରୀ ପରାଜୟରେ ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ରାଜୀବ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ ଯେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ଜିଦ୍, ଅଧୈର୍ଯ୍ୟତା, ଅବିଚାରିତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାରେ ଶୀଘ୍ରତା ଏବଂ ଭଲ ପରାମର୍ଶକୁ ଅଣଦେଖା କରିବାର ପ୍ରବୃତ୍ତି କଂଗ୍ରେସ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ ଥିଲା। ରାଜୀବ ଏହା ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ସଞ୍ଜୟ ପ୍ରାୟତଃ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ଅଜାଣତରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଥିଲେ। ସୋନିଆ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ ମାନେକାଙ୍କ ବ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ମନ୍ତବ୍ୟ ସବୁବେଳେ ଅସୁବିଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ମତରେ, ମାନେକା ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି ଭାବି ତାଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ସାମ୍ବାଦିକମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କାହାଣୀ ପ୍ରସାର କରିଥିଲେ।
୨୩ ଜୁନ୍ ୧୯୮୦ରେ ଏକ ବିମାନ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ମାନେକାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଭୂମିକାକୁ ନେଇ ମତଭେଦ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା। ମାନେକାଙ୍କ ମାଆ ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ସମର୍ଥକମାନଙ୍କୁ କଂଗ୍ରେସରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ରାଜନୈତିକ ପଦବୀ ଦାବି କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ୨୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମାନେକା ନେତୃତ୍ୱ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ବହୁତ ଛୋଟ ଏବଂ ଅପରିପକ୍ୱ ଥିଲେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ମାନେକାଙ୍କର ଏକ ତିନି ମାସର ଶିଶୁ ଥିଲା। ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ପରେ, ପରିବାରଠାରୁ ମାନେକାଙ୍କ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାର ସଙ୍କେତ ଦେଖାଦେବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସ୍ମୃତିକଥାରେ ମାନେକା ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀ ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜନୈତିକ ଯାତ୍ରା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ମାନେକା ଗାନ୍ଧୀ ୧୯୮୪ ମସିହାର ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବରେ ଲଢ଼ିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କଠାରୁ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ୧୯୮୮ ମସିହାରେ, ସେ ଭିପି ସିଂହଙ୍କ ଜନତା ଦଳରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ୨୦୦୪ ମସିହାରେ, ସେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।